KANCELARIA NOTARIALNA LUBLINIECDANUTA JANISZ NOTARIUSZ
tel./fax. 34 356 32 59, 34 356 12 15
tel. kom. 600 64 70 39
e-mail: janiszdanuta@gmail.com
Nr rachunku: 30 1050 1155 1000 0092 0840 6935
Odrzucenie spadku
Prostym językiem
Odrzucenie spadku to formalna decyzja spadkobiercy o tym, że nie chce dziedziczyć – ani majątku, ani długów zmarłego. Trzeba to zgłosić w określonym czasie, u notariusza lub w sądzie, a po odrzuceniu tak jakby dana osoba nigdy nie była spadkobiercą.
Definicja odrzucenia spadku
Odrzucenie spadku jest jednostronnym oświadczeniem woli spadkobiercy, poprzez które wyłącza się on od dziedziczenia po określonym spadkodawcy, tak jakby nie dożył otwarcia spadku. Instytucja ta uregulowana jest w Kodeksie cywilnym i stanowi jedną z trzech możliwości postępowania spadkobiercy wobec spadku, obok przyjęcia spadku bez ograniczenia odpowiedzialności za długi oraz przyjęcia z ograniczeniem tej odpowiedzialności do wysokości aktywów spadku. Skutek odrzucenia spadku jest daleko idący, ponieważ dotyczy całości praw i obowiązków wchodzących w skład spadku – nie jest możliwe odrzucenie jedynie części majątku lub wyłącznie długów. Przykładowo, jeśli spadkodawca pozostawił zarówno nieruchomość, jak i istotne zadłużenie, spadkobierca odrzucający spadek traci prawo do nieruchomości, ale jednocześnie nie odpowiada za długi.
Forma i termin oświadczenia
Oświadczenie o odrzuceniu spadku składa się w terminie sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku – termin ten liczony jest indywidualnie dla każdego spadkobiercy i może zaczynać bieg w różnym momencie, zależnie od okoliczności, np. od chwili powzięcia wiedzy o odrzuceniu spadku przez inną osobę powołaną wcześniej. Oświadczenie może być złożone przed notariuszem albo w sądzie rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania lub pobytu składającego, w formie pisemnej z podpisem urzędowo poświadczonym lub ustnie do protokołu. Niezachowanie terminu skutkuje – co do zasady – przyjęciem spadku z ograniczeniem odpowiedzialności za długi, bez konieczności składania dodatkowego oświadczenia. Oświadczenie złożone przed notariuszem podlega następnie zgłoszeniu do rejestru spadkowego, co ułatwia jego weryfikację przez inne osoby zainteresowane, np. wierzycieli lub pozostałych spadkobierców.
Odrzucenie spadku a małoletni
W przypadku spadkobiercy małoletniego oświadczenie o odrzuceniu spadku w jego imieniu składa przedstawiciel ustawowy, którym najczęściej jest rodzic, jednak czynność ta wymaga uprzedniej zgody sądu opiekuńczego, ponieważ przekracza zakres czynności zwykłego zarządu majątkiem dziecka. Sąd opiekuńczy ocenia, czy odrzucenie spadku jest zgodne z interesem małoletniego, biorąc pod uwagę zarówno wartość aktywów, jak i zakres ewentualnych długów spadkowych. Termin na złożenie oświadczenia biegnie w taki sam sposób jak dla osoby dorosłej, natomiast praktyka wskazuje, że z uwagi na czas trwania postępowania przed sądem opiekuńczym konieczne bywa wcześniejsze zainicjowanie tego postępowania, aby zachować ustawowy termin. Jako przykład można wskazać sytuację, w której rodzic składa do sądu opiekuńczego wniosek o zgodę na odrzucenie spadku w imieniu dziecka po zmarłym dalszym krewnym, ponieważ spadek obciążony jest długami przewyższającymi jego wartość.
Skutki prawne odrzucenia spadku
Spadkobierca, który odrzucił spadek, zostaje wyłączony od dziedziczenia z takim skutkiem, jak gdyby nie dożył otwarcia spadku, co oznacza, że jego udział przypada innym spadkobiercom powołanym w tej samej kolejności lub – w ich braku – spadkobiercom kolejnym, zgodnie z zasadami dziedziczenia ustawowego lub testamentowego. Odrzucenie spadku przez rodzica nie powoduje automatycznego dziedziczenia przez jego dzieci w jego miejsce – zależy to od tego, czy dana osoba dziedziczy z ustawy, czy z testamentu, oraz od treści przepisów o podstawieniu. Odrzucenie spadku jest zasadniczo nieodwracalne i nie może zostać zmienione poprzez późniejsze oświadczenie o przyjęciu spadku, a jego uchylenie jest możliwe wyłącznie w razie wykazania wady oświadczenia woli przed sądem. Skutki odrzucenia mają znaczenie także podatkowe oraz w zakresie odpowiedzialności za zobowiązania spadkowe, ponieważ osoba, która odrzuciła spadek, nie odpowiada za długi spadkowe i nie nabywa żadnych praw wynikających ze spadku.
Podstawa prawna: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, art. 1012-1024, Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie, Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - w zakresie zgody sądu opiekuńczego.
Najczęstsze pytania
Do kiedy można odrzucić spadek?
Oświadczenie o odrzuceniu spadku składa się w terminie sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku. Dla spadkobiercy powołanego z ustawy termin ten liczy się zazwyczaj od dnia, w którym dowiedział się o śmierci spadkodawcy i o tym, że jest spadkobiercą, co może następować od razu lub później, np. po odrzuceniu spadku przez spadkobiercę powołanego w bliższej kolejności. Termin ten nie jest terminem przedawnienia, lecz terminem zawitym, po upływie którego brak oświadczenia oznacza przyjęcie spadku z ograniczeniem odpowiedzialności za długi.
Jak odrzucić spadek w imieniu dziecka?
Rodzic lub inny przedstawiciel ustawowy chcący złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego musi uprzednio uzyskać zgodę sądu opiekuńczego na dokonanie tej czynności, ponieważ przekracza ona zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka. Po uprawomocnieniu się postanowienia sądu oświadczenie składa się w formie i terminie właściwych dla oświadczeń spadkowych, czyli przed notariuszem lub w sądzie, z zachowaniem ustawowego terminu.
Co się dzieje z udziałem spadkowym po odrzuceniu spadku przez jednego ze spadkobierców?
Spadkobierca, który odrzucił spadek, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku, a jego udział przechodzi na pozostałych spadkobierców powołanych w tej samej kolejności albo, jeśli takich nie ma, na spadkobierców następnej kolejności ustawowej lub testamentowej, zgodnie z regułami dziedziczenia.
Czy odrzucenie spadku można cofnąć?
Oświadczenie o odrzuceniu spadku, jako czynność prawna, może być uchylone tylko w razie wystąpienia wad oświadczenia woli przewidzianych w Kodeksie cywilnym, na przykład błędu, groźby lub braku świadomości, a jego uchylenie następuje wyłącznie przed sądem w postępowaniu o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia. Samo rozmyślenie się spadkobiercy, bez wykazania wady oświadczenia woli, nie stanowi podstawy do cofnięcia raz złożonego oświadczenia.
Pojęcia powiązane
Zbiór definicji pojęć związanych z czynnościami notarialnymi. Treści mają charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowią porady prawnej.
Stan prawny na dzień: 2026-07-30.