KANCELARIA NOTARIALNA LUBLINIECDANUTA JANISZ NOTARIUSZ
tel./fax. 34 356 32 59, 34 356 12 15
tel. kom. 600 64 70 39
e-mail: janiszdanuta@gmail.com
Nr rachunku: 30 1050 1155 1000 0092 0840 6935
Zarząd sukcesyjny
Prostym językiem
Zarząd sukcesyjny pozwala prowadzić firmę zmarłego przedsiębiorcy przez pewien czas po jego śmierci, zanim sprawy spadkowe zostaną załatwione. Osobę do tego wyznaczoną nazywa się zarządcą sukcesyjnym, a jej zadaniem jest dbanie o bieżące funkcjonowanie przedsiębiorstwa.
Pojęcie zarządu sukcesyjnego
Zarząd sukcesyjny jest instytucją prawa spadkowego i gospodarczego, wprowadzoną w celu zapewnienia ciągłości funkcjonowania przedsiębiorstwa osoby fizycznej wpisanej do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej po jej śmierci. Bez tego rozwiązania śmierć przedsiębiorcy prowadziłaby co do zasady do wygaśnięcia wielu umów, koncesji i zezwoleń związanych z prowadzoną działalnością, co mogłoby skutkować faktyczną likwidacją firmy jeszcze przed zakończeniem postępowania spadkowego. Instytucję tę reguluje ustawa z dnia 5 lipca 2018 roku o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw. Przykładowo, jeżeli przedsiębiorca prowadzący warsztat samochodowy zmarł nagle, ustanowienie zarządu sukcesyjnego umożliwia dalsze wykonywanie zawartych umów serwisowych oraz wypłatę wynagrodzeń pracownikom do czasu uregulowania kwestii dziedziczenia.
Powołanie zarządcy sukcesyjnego
Zarządcę sukcesyjnego można powołać jeszcze za życia przedsiębiorcy – wówczas przedsiębiorca sam wskazuje osobę pełniącą tę funkcję i zgłasza ją do CEIDG, co pozwala na automatyczne uruchomienie zarządu z chwilą śmierci. Jeżeli takiego powołania nie dokonano wcześniej, zarządcę sukcesyjnego może ustanowić po śmierci przedsiębiorcy małżonek posiadający udział w przedsiębiorstwie w spadku, spadkobierca ustawowy lub testamentowy, a także zapisobierca windykacyjny, za zgodą osób, którym łącznie przysługuje udział w przedsiębiorstwie większy niż połowa. Powołanie po śmierci przedsiębiorcy wymaga zachowania formy przewidzianej ustawą, w tym może nastąpić z udziałem notariusza, który sporządza akt poświadczenia dziedziczenia lub protokół dotyczący powołania zarządcy oraz dokonuje zgłoszenia do CEIDG. Zarządcą może zostać wyłącznie osoba fizyczna spełniająca ustawowe wymogi dotyczące zdolności do czynności prawnych oraz braku przeszkód w postaci zakazów prowadzenia działalności gospodarczej.
Zakres uprawnień zarządcy
Zarządca sukcesyjny działa w imieniu własnym, lecz na rachunek właścicieli przedsiębiorstwa w spadku, co oznacza, że skutki jego działań obciążają majątek przedsiębiorstwa, a nie majątek osobisty zarządcy. Do czynności zwykłego zarządu, które zarządca może podejmować samodzielnie, zalicza się między innymi bieżącą obsługę klientów, regulowanie typowych zobowiązań czy zawieranie umów mieszczących się w normalnym toku działalności. Czynności przekraczające zwykły zarząd, takie jak zbycie istotnego składnika majątku przedsiębiorstwa czy zaciągnięcie znacznego zobowiązania, wymagają zgody wszystkich właścicieli przedsiębiorstwa w spadku, a w razie braku porozumienia – zezwolenia sądu. Zarządca ponosi odpowiedzialność cywilną za szkody wyrządzone niewłaściwym wykonywaniem obowiązków oraz podlega określonym w ustawie zasadom dotyczącym wynagrodzenia i rozliczeń z właścicielami przedsiębiorstwa w spadku.
Wygaśnięcie zarządu i jego skutki
Ustawa przewiduje kilka przesłanek wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego, do których należą między innymi upływ maksymalnego okresu trwania zarządu określonego przepisami, prawomocne postanowienie o dziale spadku obejmujące przedsiębiorstwo, śmierć lub rezygnacja zarządcy, ogłoszenie jego upadłości, a także cofnięcie zezwolenia w przypadkach przewidzianych ustawą. Wygaśnięcie zarządu sukcesyjnego podlega zgłoszeniu do CEIDG, co powoduje wykreślenie odpowiedniego wpisu. Po ustaniu zarządu przedsiębiorstwo w spadku przestaje funkcjonować jako odrębna jednostka organizacyjna w rozumieniu ustawy, a dalsze decyzje dotyczące jego losu – kontynuacji działalności pod nową firmą, sprzedaży czy likwidacji – podejmują spadkobiercy zgodnie z zasadami ogólnymi prawa spadkowego. Przykładowo, jeśli po zakończeniu postępowania o dział spadku jeden ze spadkobierców przejmuje przedsiębiorstwo w całości, zarząd sukcesyjny wygasa z mocy prawa, a dalsze prowadzenie działalności wymaga odrębnej rejestracji przez nowego właściciela.
Podstawa prawna: Ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw, Kodeks cywilny (przepisy o spadkach), Ustawa Prawo o notariacie.
Najczęstsze pytania
Czym jest zarząd sukcesyjny i kiedy się go ustanawia?
Zarząd sukcesyjny jest instytucją prawną umożliwiającą tymczasowe prowadzenie przedsiębiorstwa osoby fizycznej wpisanej do CEIDG po jej śmierci. Ustanawia się go, gdy przedsiębiorca prowadził jednoosobową działalność gospodarczą, a jego spadkobiercy lub inne osoby uprawnione chcą zachować ciągłość funkcjonowania firmy do czasu zakończenia formalności spadkowych. Podstawą jego funkcjonowania jest ustawa o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw.
Kto może zostać zarządcą sukcesyjnym po śmierci przedsiębiorcy?
Zarządcą sukcesyjnym może zostać osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych, wobec której nie orzeczono zakazu prowadzenia działalności gospodarczej ani środka karnego lub zabezpieczającego w postaci zakazu prowadzenia określonej działalności. Nie jest wymagane, aby zarządcą był spadkobierca – funkcję tę może pełnić także osoba spoza kręgu rodziny, jeśli uzyska zgodę osób uprawnionych. Powołanie następuje albo za życia przedsiębiorcy, albo po jego śmierci przez uprawnione osoby, w tym w drodze aktu notarialnego.
Jakie czynności może wykonywać zarządca sukcesyjny w firmie zmarłego?
Zarządca sukcesyjny może samodzielnie dokonywać czynności zwykłego zarządu przedsiębiorstwem, natomiast czynności przekraczające zwykły zarząd wymagają zgody wszystkich właścicieli przedsiębiorstwa w spadku, a w razie jej braku – zgody sądu. Do jego obowiązków należy między innymi kontynuowanie umów, regulowanie zobowiązań, reprezentowanie przedsiębiorstwa wobec kontrahentów, organów administracji oraz sądów. Zarządca działa w imieniu własnym, lecz na rachunek właścicieli przedsiębiorstwa w spadku, ponosząc odpowiedzialność za należyte wykonywanie swoich obowiązków.
Kiedy wygasa zarząd sukcesyjny i co się dzieje z przedsiębiorstwem?
Zarząd sukcesyjny wygasa między innymi wskutek upływu maksymalnego okresu przewidzianego ustawą, prawomocnego działu spadku obejmującego przedsiębiorstwo, rezygnacji lub śmierci zarządcy, a także ogłoszenia jego upadłości. Po wygaśnięciu zarządu przedsiębiorstwo staje się przedmiotem normalnych rozporządzeń spadkobierców, którzy decydują o jego dalszym losie – kontynuacji działalności, sprzedaży lub likwidacji. Wygaśnięcie zarządu podlega ujawnieniu w CEIDG.
Pojęcia powiązane
Zbiór definicji pojęć związanych z czynnościami notarialnymi. Treści mają charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowią porady prawnej.
Stan prawny na dzień: 2026-07-30.